ภาพฝัน
ช่างวิดีโอ
จ้างผลิตวิดีโอให้หน่วยงานรัฐ TOR ควรเขียนอะไรบ้าง
คำตอบสั้น
TOR จ้างผลิตสื่อวีดิทัศน์ที่ใช้งานได้ดี คือ TOR ที่เขียนสิ่งที่ต้องส่งมอบให้วัดได้ ได้แก่ ความยาวและจำนวนตอน รูปแบบไฟล์และความละเอียด ซับหรือภาษา ช่องทางเผยแพร่ ขั้นตอนเสนอและอนุมัติบท จำนวนรอบแก้ไข สิทธิ์การใช้เพลงและภาพ และกำหนดส่งมอบ ส่วนเนื้อหาให้เขียนเป็นวัตถุประสงค์และประเด็นที่ต้องสื่อสาร มากกว่าสั่งเป็นฉาก ๆ วิธีนี้ทำให้ผู้รับจ้างเสนอแนวทางที่ดีได้ และกรรมการตรวจรับงานได้ง่าย
โจทย์งานหน่วยงานมักมีสองชั้น
ชั้นแรกคือประเด็นตามโครงการที่ต้องครบ ชั้นที่สองคือคนดูต้องรู้สึกกับคนและพื้นที่จริง ถ้า TOR เขียนแค่ชั้นแรก มักได้วิดีโอที่ครบทุกหัวข้อแต่ไม่มีใครดูจบ ถ้าเขียนชั้นที่สองไว้ด้วย เช่น ระบุว่าต้องการเล่าผ่านผู้ได้รับประโยชน์จริง ผู้รับจ้างจะวางเรื่องให้ทั้งสองชั้นไปพร้อมกัน
งานที่ผมทำให้การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ลูกค้าให้มาแค่ภาพรวมของโครงการ ผมช่วยผูกเป็นเรื่อง ส่วนงานกรมพัฒนาชุมชน ต้องลงพื้นที่สัมภาษณ์ชุมชนหลายจังหวัด และงานกรมหม่อนไหมผลิต 2 คลิปเพื่อเผยแพร่ทางโทรทัศน์
หัวข้อที่ TOR ผลิตวิดีโอควรมี
- วัตถุประสงค์และกลุ่มเป้าหมาย — ใครดู และอยากให้เขารู้หรือทำอะไรหลังดู
- ประเด็นที่ต้องสื่อสาร — เป็นข้อ ๆ ไม่ต้องกำหนดเป็นฉาก
- จำนวนตอนและความยาว — เช่น ตอนละไม่เกินกี่นาที และต้องการคลิปสั้นหรือแนวตั้งแยกไหม
- พื้นที่ถ่ายทำ — กี่จุด กี่จังหวัด มีผู้ให้สัมภาษณ์กี่ท่าน
- รูปแบบไฟล์และความละเอียด — และถ้าออกอากาศทางโทรทัศน์ ให้แนบข้อกำหนดทางเทคนิคของสถานี
- ภาษาและซับ — ซับอังกฤษหรือภาษาอื่น เสียงบรรยาย ภาษามือ ถ้าจำเป็น
- ขั้นตอนอนุมัติ — เสนอโครงเรื่องและบทก่อนถ่าย ส่งตรวจฉบับตัดต่อ จำนวนรอบแก้ไข
- สิทธิ์การใช้งาน — เพลง เสียงประกอบ ฟอนต์ และภาพ ต้องใช้ได้ถูกต้องตามช่องทางเผยแพร่
- สิ่งที่ส่งมอบ — ไฟล์ master ไฟล์สำหรับโซเชียล ภาพนิ่ง และสื่อที่ใช้ส่ง
- ระยะเวลาและงวดงาน — กำหนดส่งแต่ละขั้น และงวดการจ่ายเงินที่ผูกกับงานที่ส่งมอบ
สิ่งที่ทำให้ TOR ผลิตวิดีโอยากสำหรับทุกฝ่าย
- กำหนดอุปกรณ์ละเอียดเกินจำเป็น เช่น ยี่ห้อกล้อง แทนที่จะกำหนดคุณภาพไฟล์ที่ต้องได้
- ประเด็นเยอะเกินความยาว เช่น สิบประเด็นในวิดีโอสามนาที ผลคือทุกประเด็นถูกพูดถึงแค่ผ่าน ๆ
- ไม่กำหนดว่าใครอนุมัติบท ทำให้แก้หลายรอบตอนตัดต่อ ซึ่งแพงและช้ากว่าแก้ตอนเป็นบท
- กำหนดส่งที่ไม่เผื่อวันลงพื้นที่ เมื่อมีหลายจังหวัดหรือต้องรอกิจกรรมจริงของชุมชน
ถ้ามี TOR แล้ว ผมช่วยอะไรได้
ส่ง TOR หรือหัวข้อโครงการมาได้เลย ผมอ่านแล้วแตกเป็นโครงเรื่อง จำนวนวันถ่าย และพื้นที่ที่ต้องลง จากนั้นเสนอราคาตามขอบเขตจริง ผมออกใบเสนอราคาและเอกสารตามรูปแบบที่หน่วยงานกำหนดได้ เพลงและเสียงประกอบที่ใช้ถูกลิขสิทธิ์ เผยแพร่ได้ตามช่องทางที่ตกลง
ถ้ายังอยู่ระหว่างร่าง TOR และอยากรู้ว่าขอบเขตแบบนี้ควรใช้กี่วันถ่ายหรือควรมีกี่ตอน ทักมาคุยก่อนได้ ผมให้ข้อมูลจากงานที่ทำจริงได้ ส่วนวิธีจัดซื้อจัดจ้างและวงเงินเป็นเรื่องที่หน่วยงานกำหนดตามระเบียบของหน่วยงาน
งานที่ต้องลงพื้นที่จริง ต้องวางแผนอย่างไร
งานชุมชนและงานภาคสนามขึ้นกับคนและเหตุการณ์จริง เช่น ช่วงเก็บเกี่ยว วันที่มีกิจกรรมของชุมชน หรือวันที่ผู้ให้สัมภาษณ์อยู่บ้าน ผมลงพื้นที่เองทุกงาน และวางตารางให้ตรงกับจังหวะของพื้นที่ บางงานที่ต้องเร่งปิดตามกำหนด ผมเคยนอนค้างบ้านชาวบ้านเพื่อให้ทันทั้งงานถ่ายและงานตัด
ถ้าวิดีโอต้องไปฉายต่างประเทศ ทำซับภาษาอังกฤษได้ ผมเคยทำสารคดีชุมชนผ้าทุบลายดอกพร้อมซับอังกฤษ ที่นำไปใช้ที่ฝรั่งเศส
